یادمان شهیدچمران در سال ۱۳۷۴ در ۴۰۰ متری غرب روستای دهلاویه ساخته شد و ۱۰ سال بعد نیز شهیدی گمنام در محوطه مرکزی این یادمان به خاک سپرده شد.
این یادمان در مساحتی بالغ بر ۴۴۰متر مربع ساخته شده و دارای ردیف پلکانی به یک برج به صورت چهار گوشه با کاشیهایی در داخل آن که فرازی از سخنان گوهربار امامخمینی(ره) بر روی آن منقش شده است، میباشد. این یادمان دارای یک کتابخانه و نمایشگاهی از تصاویر و اسناد دوران کودکی، نوجوانی و جوانی و مبارزات شهید چمران در جبهه لبنان و همچنین تصاویر مربوط به ایشان در جبهههای نبرد تا لحظه شهادت است.در یادمان دهلاویه موزه ای است که زندگی شهید چمران را در بخش های مختلف به تصویر کشیده است آثارمدارک تحصیلی و سندهایی از برنامه ها و کارهای مختلفی که انجام داده است.
ابتدای ورود در یادمان شهدای دشت آزادگان کارنامه های شهید چمران از سال اول ابتدایی تا مدرک دکتری پلاسما دیده می شود. بالاترین مسئولیت کاری اش را شهید چمران به عنوان وزیر دفاع با دست خط امام خمینی (ره) دریافت کرده است. همچنین در بخشی با عنوان کردستان خدمات شهید چمران به عنوان وزیر جنگ به پاوه و کردستان رفته تا مناطق تحت اشغال را از دست منافقین آزاد کند و به این موفقیت نیز دست پیدا میکند، در اول این غرفه ضریحی نصب شده که مکان به شهادت رسیدن چمران و یارانش است.
در قسمت میانی این موزه ، نقاشیهای شهید چمران به نمایش در آمده که یکی از این تصاویر شمعی را نشان میدهد که باعث شد غاده جابر به عنوان دختر یکی از ثروتمند ترین افراد لبنان عاشق مصطفی چمران شود وبا وی ازدواج کند. شهید چمران درپای این تابلو به زبان عربی نوشته است: «من نمیتوانم حق مسلمانان جهان را ادا کنم؛ اما حتی اگر به اندازه یک شمع نور داشته باشم کافی است».
مقاممعظم رهبری در پنجم فروردین سال۱۳۸۵ با حضور خویش در مشهد شهید چمران و مزار شهیدگمنام رنگ و بوی تازهای به این مکان دادند.
دهلاویه روستایی است در جنوبشرقی بستان و جنوب رود سابله که در ضلع شمالی جاده بستان – سوسنگرد قرار دارد. فاصله این روستا تا سوسنگرد ۱۱کیلومتر و تا بستان ۱۵ کیلومتر است. مدافعان دهلاویه ۱۰ روز سرسختانه در برابر دشمن مقاومت کردند تا اینکه در ۲۴ آبان ۱۳۵۹ توانی برای مقاومت باقی نماند و دشمن با اشغال دهلاویه خود را به سوسنگرد رساند. در ۱۳۶۰/۰۳/۲۶رزمندگان ستاد جنگهای نامنظم به فرماندهی دکتر مصطفی چمران (وزیر دفاع وقت) طی عملیاتی دهلاویه را آزاد کردند اما دشمن با حملات خود این روستا را مجدداً اشغال نمود. هنگامی که دکتر چمران برای معرفی فرمانده جدید عازم دهلاویه شد، در پشت کانال این منطقه (مکان فعلی یادمان) بر اثر اصابت گلوله خمپاره به شدت مجروح شد و هنگام انتقال به بیمارستان سوسنگرد به شهادت رسید. دشمن بعد از این عملیات با وجود در اختیار داشتن دهلاویه آن را تخلیه کرد و در غرب آن مستقر شد. به این ترتیب روستای دهلاویه از دشمن خالی شد در حالی که در تصرف خودی نیز قرار نداشت. این منطقه در ۱۳۶۰/۰۶/۲۷ و در عملیات "شهید آیتاللهمدنی" آزاد شد و غرب دهلاویه از آن هنگام تا عملیات طریقالقدس خط مقدم نیروهای خودی بود.
مصطفی چمران: یادمان دهلاویه، یکی از یادمانهاست که محل شهادت سردار رشید اسلام، عارف و مجاهد بزرگ «مصطفی چمران» است،این یادمان در روستای دهلاویه و در مسیر جاده بستان به سوسنگرد قرار دارد و محلی است که همه ساله ضمن برگزاری سالگرد شهادت شهید چمران میزبان مردم قدرشناس خوزستان و سراسر کشور است.
شهید گمنام: در این یادمان که مزار یک شهید گمنام به خاک سپرده شده است، تصاویری از دوران زندگی، مجاهدت و لحظه شهادت شهید چمران و شهدای دشت آزادگان در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته شده است.
