با شروع جنگتحميلي اروندرود به سبب عريض بودن و مشكلات ناشي از جزر و مد خليجفارس بر اين رودخانه كه هرگونه عملياتنظامي را با محدوديت مواجه میساخت مورد توجه نيروهاي نظامي دو كشور ايران و عراق قرار نگرفت و فقط دو كشور تأسيسات نظامي و غيرنظامي ساحل اروندرود را با آتش توپخانهاي آسيب و خسارات ميرساندند.
اروند به معنی تیز و تندرو و در دوره باستان به تمام طول رود دجله و اروندرود امروزی گفته میشد. اگر اروند را با تلفظ اوروند بخوانیم به معنی آب رونده است. تا سه هزار سال پیش از میلاد مسیح(ع)، اروندرود وجود نداشت و رودخانههای دجله، فرات و کارون جداگانه به دریا میریختند. با سقوط ساسانیان و به دلیل عدم مراقبت، سدها شکسته شد و دو رودخانه دجله و فرات در القرنه به هم پیوستند و اروندرود را تشکیل دادند. هماکنون ۸۱ کیلومتر از ۱۷۵کیلومتر طول اروندرود از محل پیوستن نهر خین به این رودخانه تا مصب آن در خلیجفارس مرز مشترک ایران و عراق محسوب میشود. عرض اروندرود بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر و عمق آن بین ۹ تا ۱۵ متر در نوسان میباشد و هنگام جزر و مد آب، کاهش و افزایش مییابد و در عین حال برای کشتیرانی مناسب است. اروندرود را به علت جزر و مدها و نوع جریانش (جریان آرام بر سطح و جریان سریع و متلاطم در عمق) رودخانه وحشی نیز مینامند. آب اروندرود از رودخانههای دجله و فرات که از ترکیه سرچشمه میگیرند و از رودخانههای کارون، کرخه، زاب بزرگ، زابکوچک، دیاله، بکور، سیروان و الوند که همگی از ایران سرچشمه میگیرند، تأمین میشود واز نظر حجم، ۶۷% آب اروندرود از ایران تأمین میشود. پوشش ساحلی اروندرود پوششی از چولان (بوتههای بلند) و نی است و عمق نخلستانهای آن بین ۲تا۵کیلومتر متغیر است و به وسیلة کانال و نهرهای مصنوعی عمود بر اروندرود، در حالت مد آبیاری میشوند. بصره، خرمشهر، آبادان، خسروآباد و فاو از جمله بندرهای مهم این آبراه هستند که نقش چشمگیری در رونق تجارت و بازرگانی منطقه دارند.
در عملیات والفجر ۸ موقعیت حساس اروند کنار به همراه نخلستانهای وسیع آن که پوشش مناسبی برای تدارک و جابه جایی نیرو به شمار میآمد، در موفقیت عملیات بسیار مؤثر بود. این عملیات به عنوان برجستهترین و پیچیدهترین عملیات جنگی جمهوری اسلامی ایران، سرانجام پس از ۷۵ شبانهروز درگیری، که در طول جنگ بیسابقه بوده، با پیروزی کامل رزمندگان اسلام پایان یافت.
به پاس دلیرمردیها و رشادتهای رزمندگان دلیر اسلام در تاریخ شانزدهم فروردین ۱۳۸۰ مصادف با دهم محرم الحرام سال ۱۴۲۲ پیکر هشت غواص شهید گلگون کفن و گمنام عملیات والفجر ۸ در یادمان شهدای این منطقه به خاک سپرده شده است.
از آغاز تشکیل کشور عراق در پایان جنگجهانی اول، همواره ادعاهای غیر حقوقی این کشور بر مالکیت کامل اروندرود، از مباحث اصلی اختلافات مرزی ایران و عراق بوده است که سرانجام بر اساس معاهده ۱۹۷۵الجزایر، ژرفگاه (خط القعر و یا خط تالوگ) رودخانه به عنوان خطمرزی تعیین شد. یکی از اهداف رژیم بعثی عراق در هجوم سراسری به ایران، حاکمیت مطلق بر اروند و انتقال مرزهایش به ساحلشرقی این رودخانه بود. در خرداد۱۳۵۸دولت عراق با اعزام ناوچههای گشتزنی شروع به تقویت پاسگاههای مرزی خود در ساحل اروند نمود و بالگردهای آن کشور بر فراز اروندرود به پرواز درآمدند. در دومین ماه جنگ، ارتش عراق در حالیکه از ساحل جنوبی این رودخانه، آبادان را میکوبید، از سمت شمال این شهر پیشروی کرد و در ۱۳۵۹/۰۸/۰۹ با عبور از بهمنشیر به نزدیکی اروندرود رسید و سعی داشت با پیشروی از جاده خسروآباد تا شهر اروندکنار در اراضی شمالی این رودخانه استقرار یافته و بر آن تسلطه کامل یابد، لیکن با مقابله مدافعان آبادان، دشمن به عقب رانده شد. درپی عملیات والفجر۸ و به دنبال موفقیت رزمندگان در عبور از اروندرود، برای بهبود تردد و افزایش توانایی انتقال رزمندگان به آن سوی اروند، پلسازی بر روی رودخانه مورد توجه و تأکید قرارگرفت. با پایان جنگ و به رسمیت شناختن قرارداد ۱۹۷۵الجزایر توسط عراق، اروندرود دوباره حیات خویش را بازیافت هرچند که به علت انباشته شدن از گلولای و لاشههای کشتیهای غرق شده قابلیت کشتیرانی کشتیهای بزرگ تجاری را تا حدی از دست داده است.
اروند کنار در بهمن ۱۳۶۴ محل تدارک رزمندگانی بود که برای عملیات والفجر ۸ آماده میشدند. واحدهای مهندسی نیز به منظور تثبیت نیرو و تامین نیازهای مهندسی منطقه، پیش از عملیات، با فعالیت های متعددی مانند احداث جادههای آنتنی شکل، احداث مواضع توپخانه و ایجاد مواضع موشک زمین به هوا در بخش اروندکنار، مقدمات عملیات را فراهم کردند.
در این عملیات هزاران تن از نیروهای ایرانی از رودخانه خروشان اروند گذشتند و در اولین روز عملیات، شهر مهم فاو را در جنوب شرقی عراق فتح کردند. این عملیات به قدری غیرمنتظره و از لحاظ نظامی پیچیده و موفقیتآمیز بود که باعث اعجاب کارشناسان نظامی و سیاسی جهان و غافلگیری رژیم بعثی عراق شد. این عملیات با هدف فشار بر رژیم صدام برای پایان دادن به اشغال خاک ایران و تن دادن به جبران خسارتهای وارد شده بر ایران انجام شد و برتری نظامی ایران بر عراق را در دفع تجاوز نظامی این کشور ثابت کرد.
ابوالفضل هراتی: او که معاون گردان پیاده موسی بن جعفر (ع) بود. سرانجام در عملیات والفجر ۸ در کنار اروند خروشان (جزیره ام الرصاص) مزد جانبازیهایش را از معبود میستاند و طلوعی جاودانه را آغاز میکند. ستاره وجود ابوالفضل خورشیدی شد بیغروب پیکر پاکش در جوار دیگر یاران سفر کردهاش در گلزار شهدای فردوس رضای دامغان آرام گرفت تا برای همیشه زیارتگاه عاشقان باشد.
سید مهدی تقوی: مسئول تعاون تیپ حضرت معصومه از لشکر ۱۷ علی بن ابیطالب (ع) بود. فصلهای مبارزه و جنگ از پی هم میگذشتند و سید مهدی سیصد و هفتاد و یک روز صبر و سکوت و مبارزه را در محراب بندگیاش تقدیس کرد. در بیست و پنج بهمن شصت و چهار اروند کنار خروشان، حیاتی تازه یافته بود. والفجر ۸ قفل گشای درهای آسمانی شده بود که دروازهشان را به اروند گشوده میشد. سید مهدی نگاهش را به جاری رود سپرده و نفسهای نمناک رود را میشمرد و تصویر آسمانی که در آینه رود نمایان شده بود. در مبارک لحظه ای با ترکشهایی که بهانهای برای دیدارش بودند، مشتاقانه مهمان نگاه خداوند شد. پیکر پاکش در گلزار شهدای دامغان به خاک سپرده شد.
