از ژاندارمری تا فراجا؛ روایت حضور نیرو‌های انتظامی در دفاع مقدس

جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آغاز شد؛ روزی که ارتش بعثی با تصور دستیابی سریع به اهداف خود در مناطق جنوبی کشور، حمله‌ای گسترده را علیه ایران آغاز کرد. با این حال، مقاومت نیرو‌های مسلح و حضور گسترده مردم موجب شد دشمن در دستیابی به اهداف اولیه خود ناکام بماند.

در نخستین روز‌های جنگ، نیرو‌های مختلف نظامی و انتظامی کشور برای دفاع از سرزمین ایران در مناطق مرزی و عملیاتی سازماندهی شدند. در آن مقطع، نیروی انتظامی به شکل امروزی وجود نداشت و بخش‌های مختلفی از جمله ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی هر یک متناسب با مأموریت خود در دفاع از کشور و تأمین امنیت نقش‌آفرینی می‌کردند.

ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران که در زمان آغاز جنگ مسئولیت اصلی حفاظت از بخش‌هایی از مرز‌های کشور را بر عهده داشت، از نخستین نیرو‌هایی بود که با تجاوز ارتش بعثی عراق مواجه شد.

نیرو‌های ژاندارمری در طول هشت سال دفاع مقدس علاوه بر حفاظت از مرز‌ها و شهرها، در بسیاری از مناطق در خط مقدم حضور یافتند و در برابر نیرو‌های متجاوز بعثی ایستادگی کردند.

بر اساس اسناد و مدارک موجود در بنیاد شهید و معاونت پرسنلی فراجا، نیرو‌های ژاندارمری تا پیش از ادغام در نیروی انتظامی، در دوران هشت سال دفاع مقدس ۲ هزار و ۳۷۸ شهید، ۱۱ هزار و ۲۱۸ جانباز، هزار و ۶۲۶ اسیر و ۶۸۲ مفقود تقدیم کردند.

این آمار نشان‌دهنده حجم گسترده حضور نیرو‌های ژاندارمری در دوران جنگ و میزان هزینه‌ای است که این نیرو برای دفاع از مرز‌های کشور پرداخت.

شهربانی نیز در دوران دفاع مقدس تنها به مأموریت‌های انتظامی در داخل شهر‌ها محدود نبود و نیرو‌های آن در کنار دیگر یگان‌های نظامی و انتظامی، حضوری مستمر در مناطق عملیاتی و خطوط مقدم داشتند.

در عین حال، حفظ امنیت شهر‌ها یکی از مأموریت‌های مهم شهربانی در سال‌های جنگ بود. شناسایی و مقابله با عوامل گروهک‌های معاند و منافقین، برقراری نظم و امنیت عمومی و همکاری با دستگاه‌های امدادی از جمله وظایفی بود که نیرو‌های شهربانی در داخل شهر‌ها دنبال می‌کردند.

با افزایش حملات هوایی و بمباران شهر‌ها توسط هواپیما‌های رژیم بعث عراق، نیرو‌های شهربانی در کنار نیرو‌های امدادی برای امدادرسانی به مردم، حفظ نظم در مناطق آسیب‌دیده و تأمین امنیت شهر‌ها نیز فعالیت می‌کردند.

 

بر اساس اسناد بنیاد شهید انقلاب اسلامی و معاونت پرسنلی فراجا، نیرو‌های شهربانی در دوران هشت سال دفاع مقدس تا پیش از ادغام، ۲ هزار و ۲۰ شهید، ۶۸۶ جانباز، ۶۶ آزاده و ۲۴ مفقود تقدیم کردند.

کمیته انقلاب اسلامی نیز یکی دیگر از بخش‌های مهم انتظامی کشور در سال‌های دفاع مقدس بود که در کنار مأموریت‌های امنیتی و انتظامی، در پشتیبانی از جبهه‌ها و اعزام نیرو نقش داشت.

نیرو‌های کمیته انقلاب اسلامی در مناطق عملیاتی حضور پیدا می‌کردند و نیرو‌هایی که برای حضور در جبهه‌ها اعلام آمادگی می‌کردند، از طریق سازوکار‌های مربوط ساماندهی و به مناطق عملیاتی اعزام می‌شدند.

به این ترتیب، کمیته انقلاب اسلامی علاوه بر ایفای مأموریت‌های امنیتی در داخل کشور، بخشی از ظرفیت نیروی انسانی خود را نیز در مسیر دفاع از مرز‌های کشور و مقابله با دشمن بعثی به کار گرفت.

 

امنیت پشت جبهه؛ مأموریتی هم‌سنگ حضور در میدان
یکی از ابعاد مهم نقش نیرو‌های انتظامی در دفاع مقدس، تأمین امنیت در پشت جبهه بود. در شرایطی که بخش قابل توجهی از نیرو‌های نظامی و انتظامی در مناطق عملیاتی حضور داشتند، حفظ امنیت شهرها، حفاظت از تأسیسات، مقابله با عوامل نفوذی و گروهک‌های معاند و حمایت از خانواده‌های رزمندگان اهمیت ویژه‌ای داشت.

در واقع، نیرو‌های انتظامی همزمان در دو جبهه فعالیت می‌کردند؛ بخشی از آنان در مناطق مرزی و عملیاتی در برابر دشمن می‌جنگیدند و بخش دیگری با حفظ نظم و امنیت در شهرها، شرایط لازم را برای تداوم پشتیبانی از جبهه‌ها فراهم می‌کردند.

این نقش دوگانه موجب شد ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی در کنار مأموریت‌های تخصصی خود، به یکی از ارکان مهم پشتیبانی از دفاع مقدس تبدیل شوند.

 

از ژاندارمری، شهربانی و کمیته تا فراجا
پس از پایان هشت سال دفاع مقدس، ساختار نیرو‌های انتظامی کشور دستخوش تغییر شد و در سال ۱۳۷۰، ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی در یکدیگر ادغام شدند و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت.

در آذرماه ۱۴۰۰ نیز با موافقت فرمانده کل قوا با تغییر ساختار ناجا، عنوان و ساختار این نیرو به فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) تغییر یافت.

مروری بر کارنامه نیرو‌های انتظامی در دوران دفاع مقدس نشان می‌دهد که مأموریت دفاع از امنیت کشور، مرز‌ها و مردم محدود به یک دوره تاریخی نبوده است. نیرو‌های انتظامی دیروز در قالب ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی و نیرو‌های انتظامی امروز در قالب فراجا، همواره بخشی از خط مقدم دفاع از امنیت و آرامش جامعه بوده‌اند.

اگر در دوران دفاع مقدس، نیرو‌های انتظامی در مرز‌ها و شهر‌ها در برابر تجاوز دشمن ایستادند و شهدای بسیاری تقدیم کردند، امروز نیز کارکنان فراجا با حضور در میدان‌های مختلف امنیتی، انتظامی و مقابله با تهدیدات، همان مسیر ایثار و فداکاری را ادامه می‌دهند؛ مسیری که از پاسگاه‌های مرزی و خیابان‌های شهر‌های جنگ‌زده آغاز شد و تا مأموریت‌های امنیتی امروز امتداد یافته است.

مجموعه سه جلدی «ضلع یکم» شامل تاریخ شفاهی رزمندگان ژاندارمری در دفاع مقدس
 این مجموعه ارزشمند به قلم عباس حیدری مقدم  تألیف شده، این مجموعه سه جلدی که شامل تاریخ شفاهی رزمندگان ژاندارمری در دفاع مقدس است بعد از سه سال مصاحبه با حدود ۹۰ نفر از رزمندگان و فرماندهان ژاندارمری و تدوین مطالب راویان در سه جلد توسط انتشارات سرو موزه ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به چاپ رسیده است.

جلد اول شامل چهار فصل است که در فصل اول با ژاندارمری تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، در فصل دوم به نقش ژاندارمری در همراهی با مردم در پیروزی انقلاب، در فصل سوم به نقش ژاندارمری در مقابله با غائله ترکمن و دیگر مناطق استان‌های شمالی و در فصل چهارم نقش ژاندارمری در امنیت پایدار در شرق کشور پرداخته است.

جلد دوم حاوی تاریخ شفاهی رزمندگان ژاندارمری در مناطق مرزی با عراق است، این جلد شامل سه فصل است که در فصل اول به خاطرات رزمندگان ژاندارمری در ارتباط با تحرکات نظامی ارتش عراق در پاسگاه‌های مرزی قبل از تهاجم رسمی به سرزمین ایران، در فصل دوم به نقش گارد ساحلی ژاندارمری در مقابله با تحرکات دشمن در خطوط ساحلی و در فصل سوم به خاطرات شفاهی رزمندگان ژاندارمری در مأموریت‌های آفندی و پدافندی در دفاع مقدس پرداخته است.

جلد سوم این مجموعه نیز شامل سه فصل است که در فصل اول شامل خاطرات شفاهی مأموریت‌های ژاندارمری در جبهه شمال‌ غرب کشور، در فصل دوم به نقش آموزش و دانشجویان دانشکده افسری در دفاع مقدس و در فصل سوم به تأمین امنیت پشت جبهه در دوران دفاع مقدس پرداخته است.
انتهای پیام/